Official Update :

รัฐบาลก็ผิดนัดชำระหนี้ได้ 3 บทเรียนจาก Argentina, Russia และ Greece

เวลาพูดถึงพันธบัตรรัฐบาล หลายคนอาจมองว่าเป็นหนึ่งในสินทรัพย์ที่ปลอดภัยที่สุด เพราะผู้ออกคือรัฐบาล แต่การที่พันธบัตรรัฐบาลมีความเสี่ยงต่ำ ก็ไม่ได้แปลว่า ไม่มีความเสี่ยง


เพราะรัฐบาลเองก็สามารถเกิด Sovereign Default หรือการผิดนัดชำระหนี้สาธารณะได้ หากไม่สามารถจ่ายเงินต้นหรือดอกเบี้ยตามกำหนด หรือจำเป็นต้องเจรจากับเจ้าหนี้เพื่อเปลี่ยนเงื่อนไขการชำระหนี้


และในอดีต อาร์เจนตินา รัสเซีย และกรีซ ต่างเคยเผชิญวิกฤตหนี้จนต้องผิดนัดชำระหนี้ หรือปรับโครงสร้างหนี้มาแล้ว


แล้วรัฐบาลผิดนัดชำระหนี้ได้อย่างไร?

โดยทั่วไป ปัญหาด้านการเงินของรัฐบาลมักเกิดจากหลายปัจจัยมารวมกัน เช่น

  • รัฐบาลขาดดุลงบประมาณต่อเนื่องจนต้องกู้เพิ่ม

  • เศรษฐกิจถดถอย ทำให้รายได้ภาษีลดลง

  • ดอกเบี้ยสูงขึ้น ทำให้ต้นทุนการกู้เพิ่ม

  • นักลงทุนเริ่มไม่มั่นใจ ทำให้รัฐบาลกู้เงินใหม่ได้ยากขึ้น

  • เงินทุนไหลออกและค่าเงินอ่อน

  • มีหนี้ในสกุลเงินต่างประเทศจำนวนมาก ทำให้ภาระหนี้เพิ่มขึ้นเมื่อค่าเงินอ่อน


ปัญหาจึงสามารถกลายเป็นวงจรได้ เช่น นักลงทุนไม่มั่นใจในรัฐบาล ทำให้รัฐบาลต้องจ่ายดอกเบี้ยสูงขึ้น ซึ่งทำให้ต้นทุนหนี้เพิ่มขึ้น กดดันฐานะการคลัง ตอกย้ำให้นักลงทุนยิ่งไม่มั่นใจ


สุดท้าย หากรัฐบาลหาเงินมาชำระหนี้ที่ครบกำหนดไม่ได้ ก็อาจต้องผิดนัดชำระหนี้ หรือขอปรับโครงสร้างหนี้


3 เหตุการณ์จริงที่สะท้อนภาพนี้

1.อาร์เจนตินา: เมื่อการตรึงค่าเงินกลายเป็นกับดัก

ย้อนกลับไปช่วงทศวรรษ 1990 Argentina ใช้ระบบ Currency Board ซึ่งเป็นระบบที่ตรึงค่าเงินเปโซไว้กับดอลลาร์สหรัฐที่อัตรา 1:1 พร้อมจำกัดการออกเงินใหม่ให้มีทุนสำรองดอลลาร์รองรับ เพื่อสร้างความเชื่อมั่นและควบคุมเงินเฟ้อที่พุ่งสูงในเวลานั้น


ช่วงแรกนโยบายนี้ช่วยสร้างเสถียรภาพให้เศรษฐกิจ แต่เมื่อเวลาผ่านไป อาร์เจนตินาสูญเสียความสามารถในการแข่งขัน ขณะที่รัฐบาลมีหนี้เพิ่มขึ้น และเศรษฐกิจเข้าสู่ภาวะถดถอยตั้งแต่ปี 1999


ปัญหาคือ ประเทศไม่สามารถใช้การลดค่าเงินเพื่อช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจได้ง่าย ๆ เพราะค่าเงินถูกผูกไว้กับดอลลาร์


เมื่อเศรษฐกิจแย่ลง นักลงทุนเริ่มไม่มั่นใจและไม่อยากซื้อพันธบัตรรัฐบาลชุดใหม่ ทำให้รัฐบาลต้องเสนออัตราดอกเบี้ยที่สูงขึ้นเพื่อจูงใจนักลงทุน ขณะเดียวกัน เมื่อหนี้เดิมครบกำหนด รัฐบาลก็ต้องออกหนี้ใหม่เพื่อหาเงินมาชำระหนี้เก่า ส่งผลให้ภาระดอกเบี้ยเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ


ในปี 2001 รัฐบาลพยายามปรับโครงสร้างหนี้เพื่อยืดเวลาชำระ แต่สถานการณ์ยังไม่ดีขึ้น จนในเดือนธันวาคม อาร์เจนตินาผิดนัดชำระหนี้รัฐบาล และต้นปี 2002 ก็ยกเลิกระบบตรึงค่าเงินที่ใช้มานานกว่าทศวรรษ 


ผลที่ตามมารุนแรงมาก ทั้งเศรษฐกิจหดตัว, ระบบการเงินปั่นป่วน และค่าเงินเปโซอ่อนค่าลงอย่างหนัก ส่วนเจ้าหนี้ก็ไม่ได้เงินคืนตามเงื่อนไขเดิมทั้งหมด


หลังจากผิดนัดชำระหนี้อยู่นานประมาณ 3 ปี ในปี 2005 อาร์เจนตินาเสนอทางออกให้เจ้าหนี้ โดยให้แลกพันธบัตรเก่าที่รัฐบาลไม่สามารถชำระหนี้ได้ เป็นพันธบัตรชุดใหม่ที่มีมูลค่าต่ำกว่าหนี้เดิมอย่างมาก เพื่อแลกกับการปรับโครงสร้างหนี้ครั้งใหม่ โดยมีเจ้าหนี้ประมาณ 76% ยอมรับข้อเสนอนี้


ต่อมา อาร์เจนตินายังต้องเจรจาและปรับโครงสร้างหนี้เพิ่มเติมอีกหลายครั้ง กว่าปัญหาหนี้จะเริ่มคลี่คลาย


การผิดนัดชำระหนี้ครั้งนี้ ทำให้เห็นว่า ปัญหาจากโครงสร้างเศรษฐกิจ, ค่าเงิน และภาระหนี้ ได้รวมกันทำให้รัฐบาลมีทางเลือกในการหาเงินมาชำระหนี้น้อยลงเรื่อยๆ


2.รัสเซีย: เมื่อรัฐบาลต้องกู้ใหม่เรื่อยๆ เพื่อจ่ายหนี้เก่า

ในช่วงทศวรรษ 1990 รัสเซียมีปัญหาการขาดดุลงบประมาณเรื้อรัง รัฐบาลจึงออกพันธบัตรรัฐบาลระยะสั้น ที่เรียกว่า GKO เพื่อระดมเงินมาชดเชยการขาดดุลงบประมาณ


ปัญหาคือ พันธบัตรเหล่านี้มีอายุสั้น เมื่อครบกำหนด รัฐบาลต้องหาเงินมาคืนให้ผู้ถือพันธบัตรอยู่บ่อย ๆ


เมื่อรัฐบาลไม่มีเงินพอ หนึ่งในสิ่งที่ทำได้คือ ออกพันธบัตรชุดใหม่เพื่อหาเงินมาจ่ายพันธบัตรชุดเก่าที่ครบกำหนด ทำให้รัฐบาลต้องพึ่งพาความเชื่อมั่นของนักลงทุนอย่างต่อเนื่อง


แต่เมื่อเศรษฐกิจรัสเซียได้รับผลกระทบจากราคาน้ำมันที่ตกต่ำ และนักลงทุนเริ่มถอนเงินออก ความเชื่อมั่นต่อรัฐบาลก็ลดลงอย่างรวดเร็ว


รัฐบาลจึงต้องเสนอดอกเบี้ยที่สูงขึ้นมากเพื่อจูงใจให้นักลงทุนยังยอมซื้อพันธบัตร และยิ่งดอกเบี้ยสูง รัฐบาลก็ยิ่งต้องใช้เงินมากขึ้นในการชำระหนี้ ทำให้สถานการณ์ยิ่งตึงตัว


ในช่วงวิกฤต อัตราผลตอบแทนของพันธบัตร GKO พุ่งขึ้นเกิน 100% ต่อปี ขณะที่ธนาคารในประเทศก็ถือพันธบัตรรัฐบาลจำนวนมาก ทำให้ปัญหาหนี้ของรัฐบาลเริ่มส่งผลกระทบต่อระบบธนาคารด้วย


วันที่ 17 สิงหาคม 1998 รัฐบาลรัสเซียประกาศพักการชำระหนี้พันธบัตรสกุลเงินรูเบิลบางส่วน และขยายกรอบการเคลื่อนไหวของค่าเงิน ก่อนจะปล่อยให้รูเบิลลอยตัวในเดือนกันยายน


หลังจากนั้น รูเบิลอ่อนค่าลงอย่างรุนแรง ธนาคารหลายแห่งประสบปัญหา และรัสเซียสูญเสียความสามารถในการเข้าถึงแหล่งเงินทุนจากต่างประเทศ


หลังการผิดนัดชำระหนี้ รัสเซียต้องปรับโครงสร้างหนี้ โดยนำพันธบัตรเดิมบางส่วนมาแลกเป็นตราสารหนี้ชุดใหม่ตามเงื่อนไขที่รัฐบาลเจรจากับเจ้าหนี้ กระบวนการดังกล่าวเริ่มขึ้นหลังวิกฤต และบรรลุข้อตกลงสำคัญในปี 1999


3.กรีซ: ประเทศในยูโรโซนก็หนีวิกฤตหนี้ไม่พ้น

กรณีของ กรีซ น่าสนใจเป็นพิเศษ เพราะนี่ไม่ใช่ประเทศตลาดเกิดใหม่ แต่เป็นสมาชิกของยูโรโซน และใช้เงินยูโรร่วมกับประเทศอื่นในยุโรป


หลังเข้าร่วมเงินยูโร กรีซสามารถกู้ยืมเงินได้ด้วยต้นทุนที่ต่ำลง ทำให้รัฐบาลสามารถกู้เงินได้มากขึ้น ขณะเดียวกัน หนี้สาธารณะก็เพิ่มขึ้น และฐานะการคลังของประเทศเริ่มมีปัญหา


เมื่อเกิดวิกฤตการเงินโลกในปี 2008 และต่อเนื่องเข้าสู่วิกฤตหนี้ยุโรป นักลงทุนเริ่มกังวลมากขึ้นเกี่ยวกับความสามารถในการชำระหนี้ของกรีซ นี่ทำให้ต้นทุนการกู้ยืมของรัฐบาลพุ่งสูงขึ้นขณะที่เศรษฐกิจก็เข้าสู่ภาวะถดถอย ซึ่งทำให้รายได้ของรัฐบาลลดลง และทำให้การจัดการหนี้ยิ่งยากขึ้น


กรีซจึงต้องขอความช่วยเหลือทางการเงินจากเจ้าหนี้ระหว่างประเทศ และในปี 2012 ก็ต้องเจรจากับเจ้าหนี้ภาคเอกชนเพื่อปรับโครงสร้างหนี้ครั้งใหญ่


ภายใต้แผนดังกล่าว พันธบัตรรัฐบาลกรีซที่ถือโดยเจ้าหนี้ภาคเอกชนมูลค่าประมาณ 197,000 ล้านยูโร ถูกนำมาแลกเป็นพันธบัตรชุดใหม่และตราสารอื่นๆ ที่มีเงื่อนไขแตกต่างจากเดิม


ผลคือ เจ้าหนี้ภาคเอกชนต้องยอมรับการลดมูลค่าหนี้ประมาณ 106,000 ล้านยูโร หรือคิดเป็นประมาณ 53.5% ของมูลค่าหน้าตั๋วเดิม


พูดง่าย ๆ คือ นักลงทุนที่ถือพันธบัตรเดิมไม่ได้เพียงแค่ต้องรอรับเงินคืนช้าลง แต่ต้องยอมรับข้อตกลงใหม่ ซึ่งทำให้เงินที่พวกเขาคาดว่าจะได้รับและเงื่อนไขการชำระเงินแตกต่างจากเดิมอย่างมากด้วย


ตัวอย่างจาก 3 ประเทศ ทำให้เห็นว่าการผิดนัดชำระหนี้ ไม่ได้ลงเอยด้วยการที่เจ้าหนี้เสียเงินทั้งหมอเสมอไป

เมื่อรัฐบาลผิดนัดชำระหนี้ สิ่งที่มักเกิดขึ้นต่อมาคือการปรับโครงสร้างหนี้ ซึ่งหมายถึงการเจรจากับเจ้าหนี้เพื่อเปลี่ยนเงื่อนไขการชำระหนี้ให้รัฐบาลสามารถกลับมาชำระหนี้ได้ 


โดยอาจทำได้หลายวิธี เช่น

  • ขยายระยะเวลาชำระหนี้: ให้รัฐบาลมีเวลาหาเงินมากขึ้น

  • ลดอัตราดอกเบี้ย: เพื่อลดภาระการจ่ายดอกเบี้ย

  • ลดจำนวนเงินต้นหรือมูลค่าหนี้: ทำให้รัฐบาลไม่ต้องชำระหนี้เต็มจำนวนเดิม

  • เปลี่ยนหนี้เดิมเป็นตราสารหนี้ชุดใหม่: ที่มีเงื่อนไขแตกต่างจากเดิม

  • พักการชำระหนี้ชั่วคราว: เพื่อให้รัฐบาลมีเวลาฟื้นฟูฐานะการคลัง


ในบางกรณี เจ้าหนี้อาจต้องยอมรับว่าจะได้รับเงินคืน น้อยลงหรือช้าลง เพื่อให้รัฐบาลสามารถจัดการหนี้และกลับมาชำระหนี้ได้ในระยะยาว


แล้วพันธบัตรรัฐบาลยังถือว่าปลอดภัยอยู่ไหม?

พันธบัตรรัฐบาลอาจมีความเสี่ยงด้านเครดิตต่ำ เมื่อเทียบกับสินทรัพย์บางประเภท แต่ก็ไม่ใช่ว่าปราศจากความเสี่ยง


โดยนักลงทุนต้องดูเป็นรายประเทศ และและสิ่งที่ควรดู ได้แก่

  • หนี้รัฐบาลอยู่ในระดับไหน?

  • รายได้ของรัฐบาลเพียงพอหรือไม่?

  • หนี้ส่วนใหญ่เป็นสกุลเงินอะไร?

  • เป็นหนี้ระยะสั้นหรือระยะยาว?

  • รัฐบาลยังสามารถเข้าถึงตลาดทุนได้หรือไม่?


สำหรับคนที่สนใจเรื่องการผิดนัดชำระหนี้ของรัฐบาล ยังมีกรณีศึกษาที่น่าสนใจอีกหลายประเทศ เช่น เวเนซุเอลา ศรีลังกา เอกวาดอร์ และยูเครน โดยแต่ละประเทศมีสาเหตุของปัญหาหนี้และแนวทางแก้ไขที่แตกต่างกัน

Sources: IMF  

Most Viewed
Wealth EZ
“ตลาดขาลง-พอร์ตติดลบ”... ควรหยุด “DCA” หรือถึงเวลา “ทบทวนแผนการเงิน” ?
Updated 10 hours from now
Sustainability
“ESG” ไม่ใช่เครื่องการันตีผลตอบแทน... แต่เป็น "เลนส์" ที่ช่วยให้เห็น “ความเสี่ยง” & “โอกาส” ได้ครบถ้วน !!!
Updated 13 hours ago
Fun of Funds
“TDSFOCUS-A” ลุย “หุ้นปันผล”... สร้าง “ความมั่งคั่ง” ฝ่า “ตลาดผันผวน” !!!
Updated 20 hours ago
Fund Move
ผู้ถือหน่วย “GROREIT”... ชี้ “ROH” ดึงเกมยืดเยื้อ ทำเสียโอกาสครั้งใหญ่ ต้องแบกภาระพุ่งกว่า 2.7 แสนบาทต่อวัน หวั่นกระทบ “เงินกู้ออมสิน” 15 ม.ค. 27
Updated 14 hours ago
Stock of the Day
SET ปิดร่วง 19.36 จุด ต่ำสุดรอบ 7 เดือน ตามปัจจัยตปท. เหตุ Panic Sell หุ้น Tech โลก DELTA-KCE-HANA นำกลุ่มอิเล็กทรอนิกส์ดิ่งหนัก BDMS-RATCH สวนตลาด รับแรงซื้อหุ้น Defensive
Updated 1 day ago
Follow Us