หลังจากที่เราได้เรียนรู้วิธีการแบ่งมรดกให้ทายาทโดยธรรมกันไปแล้วในบทความก่อนหน้า และทราบแล้วว่าเมื่อมีคนในครอบครัวจากไป ทรัพย์สินของผู้ตายจะกลายเป็น ‘ทรัพย์มรดก’ การโอนย้ายเปลี่ยนชื่อ หรือดำเนินการใดๆ กับทรัพย์มรดก จำเป็นต้องมี ‘คำสั่งศาล’ ตั้ง ‘ผู้จัดการมรดก’ ระบุชื่อให้เป็นผู้ดำเนินการกับทรัพย์มรดก

“เพราะฉะนั้น ‘กรณีไม่มีพินัยกรรม’ จำเป็นต้องมีผู้จัดการมรดกที่ได้รับการยอมรับจากทายาทผู้มีสิทธิรับมรดกทุกคนและมีคำสั่งศาลให้เป็นผู้ดำเนินการ ตามหลักกฎหมายแล้ว ผู้มีสิทธิรับมรดก หรือที่เรียกว่า ‘ทายาทโดยธรรม’ สามารถติดต่อเองที่ศาลได้เพื่อยืนขอแต่งตั้งผู้จัดการมรดกการยื่นเอกสารจะมีนิติกรของศาลคอยให้คำแนะนำ แต่ในกรณีทรัพย์สินมีความซับซ้อนหรือมีทายาทบางคนไม่ยินยอม แนะนำให้ขอคำแนะนำจากนักกฎหมายหรือทนายความ”

ผู้เขียนได้ประสบการณ์ตรงนี้ตอนที่คุณแม่จากไป ขณะนั้นคุณแม่มีชื่อในสำเนาทะเบียนบ้านอยู่ที่จังหวัดนนทบุรี จึงถือว่ามีภูมิลำเนาอยู่ในเขตศาลจังหวัดนนทบุรี มีทรัพย์มรดกเป็นเงินฝากธนาคารทั้งหมด 3 บัญชี มีคุณพ่อเป็นคู่สมรสจดทะเบียนตามกฎหมาย และบุตร 7 คน บิดามารดาของคุณแม่เสียชีวิตแล้ว

เช่นเดียวกันการติดต่อธนาคาร จำเป็นต้องมีคำสั่งศาลตั้งผู้จัดการมรดก พี่น้อง 7 คน ปรึกษาหารือกัน พร้อมใจกันให้ผู้เขียนเป็นผู้จัดการมรดก ผู้เขียนจึงเปิดตำราและหาข้อมูลในอินเตอร์เนตมีการเตรียมเอกสารเท่าที่เข้าใจ และได้รับคำแนะนำเพิ่มเติมจากนิติกรที่ศาลจังหวัดนนทบุรี สรุปว่ามีเอกสารตอนยื่นคำร้องขอแต่งตั้งผู้จัดการมรดกต่อศาลดังนี้

1. มรณบัตรทะเบียนบ้านผู้ตาย
2. มรณบัตรของบิดามารดาของคุณแม่ (เจ้ามรดก)
3. ทะเบียนสมรสคุณพ่อคุณแม่
4. หนังสือแสดงความยินยอมโดยทายาททุกคน โดยสามารถติดต่อขอแบบฟอร์มได้ที่ศาลระบุชื่อให้ผู้เขียนเป็นผู้จัดการมรดก พร้อมบัญชีเครือญาติ
5. ทะเบียนบ้านและบัตรประชาชนผู้จัดการมรดก และทะเบียนบ้าน และบัตรประชาชนของทายาททุกคน
6. หนังสือมอบอำนาจที่ทายาททุกคน มอบอำนาจให้ผู้เขียนดำเนินการตั้งแต่ ติดต่อศาล จนถึงวันที่ศาลนัดไต่สวน
7. บัญชีทรัพย์มรดก และสมุดบัญชีธนาคาร

ค่าใช้จ่ายมีค่าธรรมเนียมในยื่นคำร้องขอต่อศาล 200 บาท ค่าประกาศลงสื่อ รวมค่าใช้จ่ายทั้งหมดไม่เกิน 2,000 บาท โดยมีลำดับขั้นตอนในการดำเนินการแต่งตั้งผู้จัดการมรดกดังนี้

“ปัจจุบันมีบริการช่วยอำนวยความสะดวกให้กับทายาท ไต่สวนคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกทางระบบอิเล็กทรอนิกส์กรณีที่ทายาทให้ความยินยอมครบถ้วนทุกคน โดยไม่ต้องเดินทางไปศาลผ่านเว็บไซต์ของศาลแพ่งhttp://www.civil.coj.go.th เลือก ‘การยื่นคำร้องคดีจัดการมรดกผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์’ โดยศาลจะนัดไต่สวนผ่านวิดีโอคอล และคำสั่งศาลตั้งผู้จัดการมรดกจะส่งทางไปรษณีย์”

หากเรามีทรัพย์สิน เงินฝากธนาคาร กองทุนรวม บ้าน รถ ฯลฯ เพื่อความสะดวกสำหรับทายาทในการรวบรวมเอกสารและลดปัญหาทรัพย์สินตกหล่น อย่างน้อยเราควรเก็บเอกสารสำคัญไว้ในที่เดียวกันโดยให้มีคนในครอบครัวรับทราบ

ติดตามความรู้และข่าวสารสมาคมนักวางแผนการเงินไทย ได้ที่ LINE@cfpthailand, สมาคมนักวางแผนการเงินไทย Facebook Fanpageและ www.tfpa.or.th