แนวโน้มประชากรโลกที่กำลังเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องและคาดว่าจะสูงถึง 9.7 พันล้านคนภายในปี 2050 ทำให้ความต้องการอาหารโดยเฉพาะเนื้อสัตว์เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะใน “เอเชีย” ซึ่งเป็นภูมิภาคที่มีจำนวนประชากรมากที่สุด โดยมีการคาดการณ์ว่าการบริโภคเนื้อสัตว์และอาหารทะเลในเอเชียจะเติบโตอย่างรวดเร็วถึงร้อยละ 78 ระหว่างปี 2560 ถึง พ.ศ. 2593


ด้วยความตระหนักถึง “ความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม” ที่เพิ่มขึ้นทั่วโลกได้สร้างความกดดันอย่างมากให้กับ “อุตสาหกรรมอาหาร” จึงมีการหาแหล่งอาหารทางเลือกเพื่อตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคที่พุ่งสูงขึ้นโดยไม่ทำลายสิ่งแวดล้อมและใช้ทรัพยากรน้อย


โดยในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา “plant-based meat” (เนื้อสัตว์จากพืช) ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางว่าเป็นเนื้อสัตว์ทางเลือกที่มีความยั่งยืน เนื่องจากกระบวนการผลิตใช้ทรัพยากรน้อย ช่วยคืนความอุดมสมบูรณ์ให้กับดิน มีความเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ช่วยลดปัญหาโลกร้อน และช่วยลดปัญหาการขาดแคลนอาหารได้

“plant-based meat” คืออะไร?

“plant-based meat” หรือ “เนื้อสัตว์จากพืช” หรือ “เนื้อเทียม” เป็นคำที่ใช้อธิบายอาหารที่เลียนแบบผลิตภัณฑ์จากเนื้อสัตว์ โดยเนื้อสัตว์จากพืชมีส่วนผสมที่มาจากพืช 95% ส่วนผสมที่เหลืออาจจะเป็นเห็ด สาหร่าย หรือสารประกอบอื่นๆ ที่ไม่ใช่เนื้อสัตว์ เนื่องจากเนื้อสัตว์จากพืชเกิดจากการแปรรูปพืชให้มีความ


“ใกล้เคียงกับเนื้อสัตว์จริงทั้งในแง่ของกลิ่น รูปร่าง และรสชาติ ผลิตภัณฑ์เนื้อสัตว์จากพืชจึงเป็นผลิตภัณฑ์ทางเลือกที่เป็นมิตรกับผู้ทานมังสวิรัติ โดยการรับประทานอาหารประเภท plant-based meat เป็นเทรนด์ใหม่ที่กำลังได้รับความนิยมเป็นอย่างมากโดยเฉพาะในต่างประเทศ ตัวอย่างผลิตภัณฑ์เนื้อสัตว์จากพืชที่ได้รับความนิยม เช่น เบอร์เกอร์เนื้อ เนื้อบด ไส้กรอก เนื้อไก่ เนื้อปู กุ้ง แซลมอน และทูน่า ผลการศึกษาโดยบาร์เคลย์สพบว่าในทศวรรษหน้าตลาดเนื้อสัตว์ทางเลือกเหล่านี้จะมีมูลค่าสูงถึง 140,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ โดยจะครองส่วนแบ่งอุตสาหกรรมเนื้อสัตว์ทั่วโลก 10[1]  - 11[2]  เปอร์เซ็นต์”

“plant-based meat” ทำจากอะไร?

ผลิตภัณฑ์ “plant-based meat” สามารถผลิตได้จากส่วนผสมที่หลากหลาย ส่วนผสมบางอย่างเหมาะสำหรับผู้ทานมังสวิรัติ ในขณะที่ส่วนผสมบางอย่างไม่ใช่อาหารมังสวิรัติ เช่น ไข่และนม ส่วนผสมที่แบรนด์ต่างๆ มักใช้ในผลิตภัณฑ์เนื้อสัตว์จากพืช เช่น กลูเตน (โปรตีนจากข้าวสาลี) ถั่วเหลืองและเต้าหู้ โปรตีนจากถั่ว แป้งมันฝรั่ง น้ำมันมะพร้าว ถั่วและเมล็ดพืชชนิดต่างๆ ผัก และเห็ด


ผลิตภัณฑ์ “plant-based meat” บางชนิดที่วางขายตามร้านค้าและร้านอาหารมีส่วนผสมดังนี้

• เบอร์เกอร์เนื้อที่ทำจากพืชมีส่วนผสมหลักคือเห็ดและถั่ว ผู้ผลิตบางรายอาจใช้โปรตีนจากถั่ว ถั่วเหลือง หรือซีตันเป็นส่วนผสมเพื่อให้รู้สึกเหมือนการทานเนื้อสัตว์แท้ๆ[3]

• ปลาทูน่าที่ทำจากพืชประกอบด้วยน้ำมันจากสาหร่ายและส่วนผสมจากถั่วหกชนิด (ถั่วลันเตา ถั่วชิกพี ถั่วเลนทิล ถั่วเหลือง ถั่วฟาวา และถั่วน้ำเงิน) [4]

• เบคอนชิปซึ่งมีรสชาติเหมือนเบคอนแต่ที่แท้จริงแล้วทำมาจากเห็ดนางรม ถือเป็นขนมขบเคี้ยวสำหรับผู้ที่ทานมังสวิรัติเลยก็ว่าได้[5]

• นักเก็ตจากพืช (plant-based nugget) ทำจากโปรตีนจากถั่วลันเตา เมล็ดแฟลกซ์สีทอง (golden flaxseed) ​หน่อไม้ และไข่ขาว ดังนั้นนักเก็ตจากพืชจึงไม่ใช่อาหารมังสวิรัติ⁵

“อย่างไรก็ตามผู้ผลิตผลิตภัณฑ์ plant-based meat แต่ละรายอาจใช้ส่วนผสมในผลิตภัณฑ์ข้างต้นแตกต่างกันบ้างแต่จะมีคอนเซ็ปต์ที่เหมือนกันคือไม่ใช้เนื้อสัตว์เป็นส่วนผสม”

สามารถหาซื้อ “plant-based meat” ได้จากไหน?

ปัจจุบันมีผลิตภัณฑ์ “plant-based meat” มากมายวางขายในร้านอาหาร ซูเปอร์มาเก็ต ร้านค้าและห้างสรรพสินค้าทั่วไป เช่น

• หมูบดจากพืชยี่ห้อ OmniMeat ซึ่งเป็นแบรนด์ฮ่องกงที่เพิ่งนำมาขายในประเทศไทยมีขายที่ห้างสรรพสินค้าท๊อป และ ฟู๊ดแลนด์

• ผลิตภัณฑ์เนื้อบดจากพืช เบอร์เกอร์จากพืช และคัตสึเนื้อจากพืชยี่ห้อ “Let’s Plant Meat” ซึ่งเป็นแบรนด์ของไทยมีวางจำหน่ายตามห้างสรรพสินค้าทั่วไป เช่น แม็คโคร ท๊อป ฟู๊ดแลนด์ Gourmet market โลตัส และ บิ๊กซี

• ผลิตภัณฑ์เบอร์เกอร์เนื้อจากพืช เนื้อวัวบดจากพืช และไส้กรอกจากพืชยี่ห้อ “Beyond Meat” มีให้บริการในร้านอาหาร Sizzler (สาขามาบุญครอง สาขาเซ็นทรัลชิดลม และสาขา Esplanade รัชดา) Villa market (สาขาสุขุมวิท 11 และสาขาพหลโยธิน) และร้านอาหารของโรงแรม Novotel Platinum

• หมูกรอบจำแลงและหมูสับจำแลงยี่ห้อ “Meat Avatar” ซึ่งเป็นอีกหนึ่งแบรนด์ไทย มีวางขายในแม็คโคร ท๊อป Gourmet market โลตัส และ บิ๊ก C

• หมูบดและลาบทอดจากพืชยี่ห้อ “More Meat” สามารถหาซื้อได้ที่ แม็คโคร ท๊อป ฟู๊ดแลนด์ Gourmet market และ Villa market

• สำหรับผลิตภัณฑ์เนื้อสัตว์จากพืชของ McDonald’s นั้นถูกตั้งชื่อว่า “McPlant” โดย McDonald’s ได้แถลงข่าวว่าจะให้บริการเบอร์เกอร์เนื้อจากพืชและไก่ทอดจากพืชในวันที่ 29 กันยายน 2564

“plant-based meat” ดีต่อสิ่งแวดล้อมอย่างไร?

เนื่องจาก “plant-based meat” ผลิตจากพืชและสารสกัดจากธรรมชาติจึงไม่มีการปศุสัตว์หรือการเลี้ยงสัตว์ที่ก่อให้เกิดปัญหาน้ำเสียและกลิ่นจากการปศุสัตว์ที่รบกวนสภาพสิ่งแวดล้อมโดยรอบ[6]^,[7]  นอกจากนี้การปรับเปลี่ยนพื้นที่สำหรับปศุสัตว์ให้เป็นพื้นที่เพาะปลูกพืชจะช่วยเพิ่มคุณภาพอากาศและทำให้ดินและน้ำกลับมาอุดมสมบูรณ์อีกครั้ง


“ซึ่งการปรับเปลี่ยนการบริโภคเนื้อสัตว์มาเป็น ‘plant-based meat’ นอกจากช่วยลดปัญหาสิ่งแวดล้อมและปัญหาโลกร้อนแล้วยังให้ประโยชน์อย่างอื่นอีกหลายอย่าง เช่น ช่วยส่งเสริมสุขภาพของผู้บริโภค และช่วยลดปัญหาการขาดแคลนอาหารในอนาคต”

“plant-based meat” ช่วยลดโลกร้อนได้อย่างไร?

การเลี้ยงสัตว์เพื่อเป็นอาหารให้กับคนทั้งโลกต้องใช้พื้นที่มากถึง 77% ของพื้นที่ทำการเกษตรทั้งหมด แต่ผลผลิตที่ได้คิดเป็นเพียงแค่ 17% ของอาหารที่บริโภคทั่วโลก ส่วนการผลิต “plant-based meat” จะใช้ที่ดินน้อยกว่าการเลี้ยงสัตว์เพื่อผลิตอาหาร 50%–99% และใช้น้ำน้อยกว่า 72%–99% เลยทีเดียว[8]


“การผลิต plant-based meat นอกจากจะใช้ทรัพยากรน้อยกว่าการผลิตเนื้อสัตว์เป็นอย่างมากแล้วพืชที่เพาะปลูกยังช่วยดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์และเพิ่มออกซิเจนในอากาศ มีรายงานว่าปริมาณก๊าซเรือนกระจก (ซึ่งทำให้เกิดปัญหาโลกร้อน) ที่เกิดขึ้นทั่วโลกราวหนึ่งในสี่มาจากกระบวนการผลิตอาหาร โดยกระบวนการผลิตอาหารจากเนื้อสัตว์ทำให้เกิดก๊าซเรือนกระจกมากถึง 58% ของกระบวนการผลิตอาหารทั้งหมด⁸ การที่กระบวนการผลิต plant-based meat ปล่อยก๊าซเรือนกระจกน้อยกว่ากระบวนการผลิตอาหารจากเนื้อสัตว์อย่างมากทำให้นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าการหันมาบริโภคเนื้อจากพืชจะช่วยลดโลกปัญหาร้อนได้อีกทาง”

ประโยชน์ด้านอื่นๆ จาก “plant-based meat”

“plant-based meat” มีส่วนผสมซึ่งมาจากพืชทำให้อุดมไปด้วย วิตามิน แร่ธาตุ และสารต้านอนุมูลอิสระ ซึ่งองค์ประกอบเหล่านี้ล้วนมีประโยชน์ต่อสุขภาพ มีงานวิจัยระบุว่าอาหารจากพืชเป็นประโยชน์สำหรับการควบคุมน้ำหนักและโรคเบาหวาน[9] นอกจากนี้ยังมีคำแนะนำว่าอาหารที่ทำจากพืชอาจช่วยป้องกันโรคต่างๆ เช่น โรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ และโรคหลอดเลือด


“plant-based meat ยังช่วยลดปัญหาการขาดแคลนอาหารในอนาคตได้ เนื่องจากเมื่อมีการใช้พืชเพื่อผลิตเป็นเนื้อสัตว์ก็จำเป็นต้องมีการเพาะปลูกพืช เมื่อการเพาะปลูกพืชมีมากขึ้นก็จะช่วยเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ให้กับดิน ดังที่กล่าวข้างต้นว่ากระบวนการผลิต plant-based meat ใช้ทรัพยากรต่ำกว่าการผลิตเนื้อสัตว์จริงหลายเท่าหรือพูดง่ายๆ คือหากใช้ทรัพยากรเท่ากันการผลิต plant-based meat จะให้ผลิตภัณฑ์อาหารสูงกว่าการผลิตเนื้อสัตว์จริงหลายเท่า เมื่อปริมาณของอาหารเพิ่มมากขึ้นก็จะทำให้ปัญหาการขาดแคลนอาหารทั่วโลกลดลง” 

ข้อด้อยของผลิตภัณฑ์ “plant-based meat” เมื่อเทียบกับผลิตภัณฑ์จากเนื้อสัตว์จริง

ตัวขับเคลื่อนที่สำคัญที่สุดในการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของผู้บริโภคให้หันมาบริโภคผลิตภัณฑ์ “plant-based meat” คือ ราคา ความสะดวกในการเข้าถึง และรสชาติ


ปัจจุบันราคาของผลิตภัณฑ์ “plant-based meat” ยังค่อนข้างสูงเมื่อเทียบกับราคาเนื้อสัตว์จริง อีกทั้งยังมีรสชาติที่ต่างจากเนื้อสัตว์จริงอยู่บ้าง และบางผลิตภัณฑ์อาจยังหาซื้อได้ยาก ปัจจัยเหล่านี้ถือเป็นอุปสรรคสำคัญในการจูงใจให้คนหันมาบริโภคผลิตภัณฑ์ “plant-based meat” แต่อย่างไรก็ตามในอนาคตเมื่อมีผลิตภัณฑ์ “plant-based meat” วางขายในตลาดมากขึ้นบวกกับการใช้เทคโนโลยีใหม่ๆ เพื่อลดต้นทุนการผลิตก็จะทำให้ราคาของผลิตภัณฑ์ “plant-based meat” ถูกกว่าผลิตภัณฑ์จากเนื้อสัตว์จริง


“นอกจากนี้การพัฒนารสชาติของ ‘plant-based meat’ ในผลิตภัณฑ์ให้ใกล้เคียงกับเนื้อสัตว์จริงมากที่สุดก็จะช่วยดึงดูดให้คนหันมาบริโภคผลิตภัณฑ์ ‘plant-based meat’ มากขึ้น”

โดยสรุป

“plant-based meat” คือ เนื้อสัตว์เทียมที่ผลิตจากส่วนผสมที่มาจากพืชหรือส่วนผสมอื่นๆ ที่ไม่ใช่เนื้อสัตว์ “plant-based meat” ถือเป็นผลิตภัณฑ์ทางเลือกที่ช่วยลดปัญหาการขาดแคลนอาหาร ช่วยส่งเสริมสุขภาพของผู้บริโภค เป็นมิตรต่อผู้ทานมังสวิรัติ และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม


การหันมาบริโภค “plant-based meat” ช่วยลดปัญหาสิ่งแวดล้อมและปัญหาโลกร้อน เนื่องจากการปรับเปลี่ยนพื้นที่สำหรับปศุสัตว์ให้เป็นพื้นที่เพาะปลูกพืชช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ช่วยเพิ่มคุณภาพอากาศ และทำให้ดินกลับมาอุดมสมบูรณ์อีกครั้ง


“แม้ปัจจุบันการบริโภคโปรตีนจากพืชมีสัดส่วนเพียงประมาณ 1 เปอร์เซ็นต์ของการบริโภคเนื้อสัตว์ทั้งหมด แต่เมื่อพิจารณาจากแรงขับเคลื่อนในเรื่องความตระหนักด้านสภาพอากาศ ด้านสิ่งแวดล้อม ด้านสุขภาพ และด้านความมั่นคงทางอาหารแล้วการบริโภคโปรตีนทางเลือกหรือ ‘plant-based meat’ อาจเพิ่มขึ้นถึงร้อยละ 11 ของการบริโภคเนื้อสัตว์ภายในปี 2578 โดยปัจจัยสำคัญที่ดึงดูดให้คนบริโภคผลิตภัณฑ์ ‘plant-based meat’ คือ ราคา ความสะดวกในการเข้าถึง และรสชาติ”


และนี่เป็นอีกหนึ่งความตื่นตัวของผู้บริโภคที่สะท้อนให้เห็นถึงความต้องการที่จะปรับเปลี่ยนเพื่ออยู่ร่วมกับ “สังคมและสิ่งแวดล้อม” ได้อย่างเป็นมิตรและยั่งยืน


[1] https://www.enterprisesg.gov.sg/media-centre/news/2020/august/alternative-protein-a-boon-for-food-security-what-can-spore-do-to-this-end

[2] https://www.channelnewsasia.com/sustainability/novel-food-solutions-more-sustainable-future-2110796

[3] https://www.medicalnewstoday.com/articles/is-plant-based-meat-healthy#contents

[4] https://www.foodnavigator.com/Article/2020/01/23/Good-Catch-plant-based-tuna-crosses-the-pond-This-is-vegan-food-made-for-fish-eaters

[5] https://www.today.com/food/what-plant-based-meat-here-are-our-top-10-product-t160303

[6] https://bearfoottheory.com/vegan-environmental-benefits/

[7] https://www.onegreenplanet.org/environment/how-eating-more-plant-based-foods-benefits-the-environment/

[8] https://www.fit-biz.com/plant-based-meat.html#:~:text

[9] https://www.medicalnewstoday.com/articles/is-plant-based-meat-healthy#contents