Wealth Sustainable: สำหรับหลักการของ “Climate Transition Bond Guidelines” (CTBG) มาตรฐานสำหรับการระดมทุนด้วยตราสารหนี้เพื่อนำเงินไปใช้ในวัตถุประสงค์เกี่ยวกับการเปลี่ยนผ่าน ซึ่งจัดทำโดย “International Capital Market Association” (ICMA)


“ตราสารหนี้” เป็นหนึ่งในช่องทางการระดมทุนเพื่อกิจกรรมด้านความยั่งยืนที่มีการเติบโตมาอย่างต่อเนื่อง โดยเมื่อพิจารณาบริบทของการระดมทุนด้วยตราสารหนี้เพื่อการเปลี่ยนผ่านในปัจจุบัน จากรายงานของ ICMA ปี 2024* พบว่า “ตลาดตราสารหนี้เพื่อความยั่งยืน” มีการใช้เงินกับโครงการเกี่ยวกับ climate transition จำนวนมาก แต่ส่วนใหญ่ยังอยู่ในขอบเขตของตราสารหนี้สีเขียว (green bond) โดยมีสัดส่วนเพียงเล็กน้อยที่นำเงินไปใช้กับกลุ่มอุตสาหกรรมที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกสูงและมีข้อจำกัดในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (hard-to-abate sector) ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมหลักที่จำเป็นต้องได้รับเงินสนับสนุนเพื่อการเปลี่ยนผ่าน


“ด้วยเหตุนี้ ในปี 2025 ICMA จึงได้จัดทำ ‘Climate Transition Bond Guidelines’ ขึ้น เพื่อเป็นกรอบมาตรฐานอ้างอิงสำหรับการออกตราสารหนี้เพื่อการเปลี่ยนผ่านโดยเฉพาะ เป็นการจำแนกประเภทการระดมทุนเพื่อการเปลี่ยนผ่านออกมาอย่างชัดเจน โดยมีการกำหนดเงื่อนไขเพิ่มเติมจากมาตรฐาน ‘green bond’ เพื่อช่วยเสริมสร้างความโปร่งใสและความน่าเชื่อถือของตราสาร ตลอดจนช่วยเพิ่มโอกาสการระดมทุนให้กับกิจกรรมการเปลี่ยนผ่านมากยิ่งขึ้น”

Climate Transition Bond Guidelines

“CTBG” เป็น label ใหม่ที่เพิ่มขึ้นมาจากมาตรฐานการออกตราสารหนี้เพื่อความยั่งยืนที่มีอยู่เดิมของ ICMA** ได้แก่ Green Bond Principles, Social Bond Principles, Sustainability Bond Guidelines (เรียกรวมว่า มาตรฐาน GSSB) และ Sustainability-Linked Bond Principles โดยที่ CTBG ยังคงยึดโครงสร้างหลัก 4 องค์ประกอบสำคัญเช่นเดียวกับมาตรฐาน GSSB ของ ICMA ซึ่งมีองค์ประกอบดังนี้

ข้อแตกต่างสำคัญระหว่าง “CTBG” กับมาตรฐาน “GSSB” อยู่ที่องค์ประกอบด้าน Use of Proceeds ซึ่งให้ความสำคัญกับการสนับสนุนกิจกรรมการเปลี่ยนผ่านโดยเฉพาะ ในขณะที่องค์ประกอบด้าน Management of Proceeds และ Reporting ยังคงยึดหลักการเดียวกันกับมาตรฐานการออกตราสารหนี้เพื่อความยั่งยืนประเภทอื่น ๆ ของ ICMA

“CTBG” – Use of Proceeds หลักการสำคัญประกอบด้วย

• เงินที่ได้มาจากการระดมทุนต้องนำไปใช้กับโครงการเพื่อการเปลี่ยนผ่าน (Climate Transition: CT) ซึ่ง CTBG ได้ยกตัวอย่างโครงการ CT เช่น การยุติการใช้งานก่อนกำหนด (early phase-out) และเลิกดำเนินการ (decommissioning) ของกิจกรรมที่มีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสูง โครงการดักจับและกักเก็บคาร์บอน (carbon capture and storage) โครงการปรับเปลี่ยนการใช้เชื้อเพลิงจากถ่านหินเป็นก๊าซธรรมชาติ (fossil fuel switch) เป็นต้น

“โดยโครงการต้องสามารถหลีกเลี่ยง ลด หรือเลิกปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้อย่างมีนัยสำคัญและสามารถวัดผลในเชิงปริมาณได้”

• ผู้ระดมทุนปฏิบัติตามมาตรการป้องกัน (safeguards) ที่ ICMA ระบุไว้ทั้งหมด 5 ข้อเพื่อเป็นการยืนยันความน่าเชื่อถือของการดำเนินงานเพื่อการเปลี่ยนผ่าน

  1) ผู้ออกตราสารต้องมีกลยุทธ์ด้านความยั่งยืนหรือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (sustainability or climate transition strategy) ในระดับองค์กรอย่างชัดเจน โดยกิจกรรมที่นำเงินระดมทุนไปใช้ต้องมีส่วนสนับสนุนกลยุทธ์ดังกล่าวด้วย

  2) ผู้ออกตราสารต้องมีการวิเคราะห์และแสดงให้เห็นว่าทางเลือกอื่นที่เป็นเทคโนโลยีที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำ (low-carbon) ยังไม่สามารถนำมาใช้ได้จริงภายใต้บริบทปัจจุบัน

  3) กิจกรรมควรสอดคล้องกับ taxonomy เส้นทางการลดก๊าซเรือนกระจก (decarbonization pathway) หรือกรอบนโยบายระดับประเทศหรือระดับสากล

  4) กิจกรรมสามารถช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้มากกว่าการดำเนินงานตามปกติ (business-as-usual: BAU) และสามารถวัดผลได้

  5) ผู้ออกตราสารต้องระบุและเปิดเผยความเสี่ยงจากกรณีที่การลงทุนอาจทำให้การเปลี่ยนผ่านไปสู่การใช้ทางเลือกที่มีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำกว่าเกิดความล่าช้าหรือถูกจำกัดในอนาคต (carbon lock-in risk)

“และในกรณีที่กิจกรรมเกี่ยวข้องกับโครงสร้างพื้นฐานหรือเชื้อเพลิงฟอสซิล ผู้ออกตราสารต้องปฏิบัติตามมาตรการป้องกันเพิ่มเติม เช่น กำหนดช่วงเวลายุติโครงการอย่างชัดเจน การรายงานความคืบหน้าประจำปี และไม่ลงทุนในโครงการประเภทดังกล่าวเพิ่มเติมในอนาคต เป็นต้น”


ทั้งนี้ “CTBG” ได้ให้ข้อแนะนำว่า ข้อมูลของผู้ออกตราสารที่เกี่ยวข้องกับองค์ประกอบทั้ง 4 ควรถูกจัดทำเป็นกรอบและลักษณะการเสนอขายตราสารเพื่อการเปลี่ยนผ่าน (Climate Transition Bond Framework) หรือแสดงไว้ในเอกสารประกอบการออกตราสาร เพื่อให้ผู้ลงทุนสามารถเข้าถึงและประเมินข้อมูลได้อย่างโปร่งใส โดย ICMA แนะนำให้ข้อมูลดังกล่าวควรได้รับการตรวจสอบจากผู้ประเมินภายนอกเพื่อเสริมความน่าเชื่อถือให้กับตราสารด้วย

สรุปสาระสำคัญของ 4 องค์ประกอบใน “CTBG”

สำหรับในบริบทของประเทศไทย แนวคิดดังกล่าวได้เริ่มถูกนำมาปรับใช้เชิงนโยบายอย่างเป็นรูปธรรม โดยล่าสุด เมื่อวันที่ 31 มีนาคม 2569 “คณะกรรมการกำกับตลาดทุน” ได้เห็นชอบการออกหลักเกณฑ์เพื่อรองรับการออกและเสนอขาย “Transition Bond” และ “Thailand Amber Bond” เพื่อเป็นทางเลือกให้กับผู้ออกตราสารหนี้ในการระดมทุนเพื่อลงทุนในโครงการเพื่อการเปลี่ยนผ่าน หรือกิจกรรมสีเหลือง (amber) ตาม “Thailand Taxonomy” ซึ่งสอดคล้องกับมาตรฐานสากลและคำนึงถึงบริบทของประเทศไทย


“โดย ก.ล.ต. ได้เปิดรับฟังความคิดเห็นจากผู้ที่เกี่ยวข้อง ผู้สนใจ และประชาชนเกี่ยวกับการออกหลักเกณฑ์ในเรื่องดังกล่าวแล้วจนถึงวันที่ 11 พฤษภาคม 2569”


“ก.ล.ต.. หวังว่า บทความนี้จะทำให้เห็นภาพองค์ประกอบสำคัญของ “transition” มากยิ่งขึ้น และตระหนักถึงความสำคัญในการจัดสรรเงินทุนไปยังบริษัทที่มีความพร้อมในระดับที่แตกต่างกัน โดยในตอนต่อไป จะเล่าถึงเครื่องมือทางการเงินอื่น ๆ ที่พัฒนาขึ้นเพื่อรองรับ Transition finance***


หมายเหตุ:

* Transition Finance in the Debt Capital Market, ICMA, 2024

**Climate Transition Bond Guidelines

*** ชุดบทความเสริมสร้างความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับการเงินเพื่อการเปลี่ยนผ่าน (Transition finance)