Where2put Ur Money: รู้จักกันไหมครับเกี่ยวกับ “ทฤษฎีปูในถัง” (Crab Bucket Theory/ Crab Mentality) ซี่งเป็นแนวคิดทางจิตวิทยาที่อธิบายถึง พฤติกรรมของคนที่คอยขัดขวาง บั่นทอน หรือฉุดรั้งคนรอบข้างไม่ให้ประสบความสำเร็จหรือก้าวหน้ากว่าตนเอง


เปรียบเสมือน “พฤติกรรมของปู” ที่ถูกจับมารวมกันอยู่ในถังน้ำ แทนที่จะช่วยกันดันให้ตัวที่อยู่บนสุดหนีรอดออกไปได้ กลับกลายเป็นว่า ปูตัวล่างๆ จะใช้ก้ามจิกดึงตัวที่กำลังจะพ้นขอบถังให้ตกลงมาอยู่ในระดับเดียวกันเสมอ ทำให้ไม่มีปูตัวใดสามารถหลุดออกจากถังได้ ราวกับปูมันต้องการจะบอกว่า "ถ้าพวกฉันออกไปไม่ได้ แกก็ต้องไม่ได้ไป!" สาเหตุที่เป็นเช่นนี้ไม่ใช่เพราะความเกลียด แต่เป็นเพราะกลัวว่า จะถูกทอดทิ้งไว้เบื้องหลัง หรือทำให้รู้สึกว่า ตัวเองด้อยกว่า


ในโลกของการเงิน มีผู้คนจำนวนไม่น้อยที่ต้องการมีฐานะทางการเงินที่ดีขึ้น ต้องการมีเงินออมมากขึ้น มีเงินลงทุนมากขึ้น และมีอิสรภาพทางการเงินในอนาคต แต่ในความเป็นจริง หลายคนกลับพบว่า ตนเอง “ก้าวไปข้างหน้าได้ยาก” ทั้งที่มีตำแหน่งหน้าที่การงานดีขึ้น รายได้เพิ่มขึ้น และมีโอกาสทางการเงินมากขึ้นกว่าเดิม


“เมื่อนำแนวคิด ‘ทฤษฎีปูในถัง’ ข้างต้นมาเชื่อมโยงกับเรื่องการเงิน จะเห็นได้ว่า ‘ถัง’ อาจเปรียบได้กับสภาพแวดล้อมทางการเงิน ขณะที่ ‘ปู’ อาจเป็นได้ทั้งแรงกดดันจากคนรอบตัว (Peer Pressure) แรงฉุดรั้งทางสังคม (Social Pressure) และพฤติกรรมของตนเองที่คอยขัดขวาง บั่นทอน หรือฉุดรั้งไม่ให้ประสบความสำเร็จทางด้านการเงิน”


กรณีของ “แรงกดดันจากคนรอบตัว” เมื่อคุณเริ่มต้นประหยัด งดเที่ยว งดสังสรรค์ เพื่อเก็บเงินไว้ออม หรือลงทุนสำหรับอนาคตที่ดีในวันข้างหน้า แต่เพื่อนฝูงหรือคนใกล้ชิดกลับมักจะชอบพูดแซะว่า “งกไปทำไม”  หรือ "หัดใช้ชีวิตบ้างสิ" จนทำให้คุณรู้สึกผิดที่อยากมีชีวิตที่ดีกว่าคนรอบข้าง ในที่สุด ก็ส่งผลให้คุณไขว้เขว และกลับไปมี “พฤติกรรมการใช้จ่ายฟุ่มเฟือยแบบเดิมๆ” (Old Spending Habit) ทั้งนี้ก็เพราะไม่อยากถูกมองว่า ตนเองแปลกแยก และถูกกีดกันออกจากกลุ่มคนรอบตัวนั่นเอง

กรณีของ “สภาพแวดล้อม” หรือ “แรงฉุดรั้งทางสังคม” คนเรามักจะเปรียบเทียบฐานะของตนเองกับคนอื่นๆ เช่น เห็นคนอื่นซื้อโทรศัพท์มือถือรุ่นใหม่ ก็อาจทำให้รู้สึกว่า เป็นของที่ตนเองต้องมีเช่นกัน หากคนอื่นเปลี่ยนรถคันใหม่ ก็อาจทำให้คิดว่า รถคันเดิมที่มีอยู่ของตนดูธรรมดาเกินไป ควรเปลี่ยนใหม่เหมือนกัน เป็นต้น


“อย่างไรก็ตาม ปัญหาไม่ได้อยู่ที่การซื้อสิ่งเหล่านี้ แต่เกิดขึ้นเมื่อมาตรฐานการใช้จ่ายของคนอื่นกลายมาเป็นมาตรฐานทางการเงินของตน ดังนั้น รายได้เพิ่มขึ้นจึงไม่ได้หมายความว่า จะมีเงินออม หรือเงินลงทุนเพิ่มขึ้นตามในสัดส่วนเดียวกันเสมอไป เพราะเมื่อรายได้สูงขึ้น รูปแบบการใช้ชีวิตก็อาจขยับสูงขึ้นตามไปด้วย ปรากฏการณ์นี้เกี่ยวข้องกับแนวคิด ‘การเพิ่มค่าใช้จ่ายตามรายได้ที่เพิ่มขึ้น’ (Lifestyle Inflation) โดยตรง”


กรณีสุดท้าย กับดักที่สำคัญที่สุดก็คือ “พฤติกรรมของตัวเราเอง” โดยทฤษฎีปูในถังอาจไม่ได้สะท้อนเพียงแค่แรงกดดัน หรือแรงฉุดรั้งของผู้อื่น หากยังสะท้อนถึงความกลัว ความเคยชิน และความเชื่อในการใช้ชีวิตของคนแต่ละคนด้วย


จึงกล่าวได้ว่า ปูที่ดึงคนเราไว้ไม่ให้ประสบความสำเร็จทางด้านการเงินไม่ได้มีเพียงแต่ปูตัวอื่นๆ แต่อาจเป็น “ปูในตัวเราเอง” เช่น อยากลงทุน แต่ไม่ยอมเริ่ม เพราะกลัวขาดทุน มีรายได้เพิ่ม แต่ก็เพิ่มการบริโภคตามรายได้ ต้องการมีเงินสำรอง แต่ดันใช้เงินที่เหลืออยู่หมดทุกเดือน ต้องการลดหนี้ แต่ยังสร้างหนี้ใหม่เพื่อรักษาระดับการใช้ชีวิต ต้องการลงทุนระยะยาว แต่เปลี่ยนแผนการลงทุนกลับไปกลับมาตามกระแสตลาดระยะสั้น เป็นต้น


“แน่นอนว่า พฤติกรรมเหล่านี้ไม่ได้ถูกใครดึงลงโดยตรง แต่กลับเป็นตนเองที่กำลังดึงตัวเองกลับลงมา ถือได้ว่า เป็นข้อจำกัดที่ถูกสร้างขึ้นจากพฤติกรรมของตนเองทั้งนั้น!”


แน่นอนว่า “ทฤษฎีปูในถัง” อาจให้บทเรียนทางการเงินที่เรียบง่ายแต่ทรงพลังว่า อย่าปล่อยให้ความคิด และมาตรฐานการใช้จ่ายของคนอื่น หรือพฤติกรรมทางการเงินที่ผิดๆ กลายมาเป็นกรง หรือกับดักทางการเงินของตนที่คอยดึงตัวเองกลับลงมาเหมือนกับเหล่าปูในถังน้ำ เพราะบางครั้งสิ่งที่ฉุดรั้ง และกีดขวางความมั่นคง และความมั่งคั่ง กลับไม่ใช่การไม่มีโอกาส แต่คือ การติดอยู่ในวงจรถังน้ำ เพราะไม่กล้าปีนออกจากถังใบเดิมนั่นเอง...